ตอนย้ายรูปจากการ์ดหรือเครื่องเก่าไปที่เก็บใหม่ บางครั้งโปรแกรมเรียงภาพเหมือนเพิ่งถ่ายวันนี้ทั้งหมด ทั้งที่เปิดดูแล้วเป็นภาพจากคนละปี อาการนี้ทำให้รู้ว่าไฟล์หนึ่งใบมีวันที่มากกว่าค่าที่แสดงอยู่ในหน้ารายการ
มีทั้งเวลาที่กล้องบันทึกไว้ใน metadata เวลาที่โปรแกรมส่งออกสร้างข้อมูล และเวลาที่ระบบไฟล์บันทึกการสร้างหรือแก้ไขครับ แต่ละค่าอธิบายคนละเหตุการณ์ จึงควรรู้ก่อนว่าโปรแกรมกำลังใช้วันใดจัดลำดับ
ก่อนแก้ทั้งคลัง ลองอ่านข้อมูลของตัวอย่างไม่กี่ไฟล์แล้วเทียบกับต้นฉบับ จะช่วยให้ไม่เปลี่ยนค่าที่ถูกอยู่เพียงเพราะเลือกดูคนละช่องหลังย้ายที่เก็บ
ระบบไฟล์มีเวลาที่ใช้ดูแลรายการไฟล์ ส่วน metadata ภายในอาจมีค่าอย่าง EXIF DateTimeOriginal ที่หมายถึงเวลาถ่ายต้นฉบับ หรือ CreateDate ที่มีความหมายตามกลุ่มข้อมูลนั้น การคัดลอกหรือสร้างไฟล์ใหม่จึงอาจทำให้ชั้นหนึ่งเปลี่ยนโดยอีกชั้นยังอยู่
ชื่อที่โปรแกรมแสดงแบบย่อ เช่น วันที่สร้าง อาจไม่พอให้รู้ว่ากำลังอ่านจากระบบไฟล์ EXIF หรือข้อมูลของ container วิดีโอ ต้องดูแหล่งของค่าด้วย ไม่เหมารวมว่าชื่อคล้ายกันหมายถึงเหตุการณ์เดียวกันทั้งหมด
โปรแกรมคลังภาพอาจเลือกแหล่งวันที่ตามลำดับ fallback ของมัน ถ้าค่าหลักหายหลัง export ก็อาจเปลี่ยนไปใช้เวลานำเข้าแทน จึงควรตรวจว่าเป็นข้อมูลหาย ค่าถูกเปลี่ยน หรือเพียงวิธีเลือกของโปรแกรมต่างไปหลังย้าย
สำหรับภาพสแกน วันสร้างไฟล์อาจเป็นวันที่สแกน ไม่ใช่วันที่เหตุการณ์ในภาพเกิดขึ้น การรู้ว่ามี timestamp อยู่จึงยังต้องมีบริบท ไม่สามารถดึงวันในภาพกระดาษกลับมาได้แน่นอนจากไฟล์ดิจิทัลเพียงอย่างเดียว
ตัวอย่างคำสั่งอ่านเวลาในไฟล์สมมติ โดยยังไม่เขียนแก้ metadata:
exiftool -time:all -a -G0:1 -s "sample-photo.jpg"
-time:all เลือกข้อมูลกลุ่มเวลา -a ให้แสดง tag ที่ชื่อซ้ำ และ -G0:1 แสดงกลุ่มประกอบ ส่วน -s ใช้ชื่อ tag แบบสั้นที่ตามต่อในเอกสารได้ การเห็นกลุ่มช่วยแยกค่าชื่อคล้ายกันที่อยู่คนละที่ในไฟล์
ควรเก็บผลอ่านของต้นฉบับกับฉบับที่ย้ายมาเทียบกัน หากข้อมูลภายในตรงแต่หน้ารายการเรียงต่าง ปัญหาอาจอยู่ที่การเลือกช่องวันที่ของโปรแกรม ไม่จำเป็นต้องเริ่มจากเขียนวันใหม่ลงทุกไฟล์
คำสั่งนี้มีหน้าที่อ่าน แต่การเพิ่ม option ที่มีการกำหนดค่าหรือคัด tag ในขั้นต่อไปอาจกลายเป็นงานเขียน จึงควรแยกขั้นอ่านกับขั้นแก้ให้ชัด ไม่คัดคำสั่งจากตัวอย่างอื่นมารวมโดยไม่อ่านความหมาย
ผล metadata บางชุดอาจมีข้อมูลส่วนตัวอยู่ด้วย หากส่งให้คนอื่นช่วยตรวจ ให้เลือกเฉพาะค่าที่จำเป็นหรือปิดส่วนที่ไม่เกี่ยวข้องก่อน ไม่ต้องส่งไฟล์ทั้งใบพร้อมพิกัดเพื่อถามเพียงว่าวันใดเป็นค่าถ่าย
ภาพกับวิดีโอใช้โครง metadata ต่างกันได้ บางฟิลด์มี offset กำกับ บางฟิลด์ไม่มี ส่วน QuickTime มีประเด็นที่รูปแบบคาดเวลา UTC แต่กล้องบางตัวบันทึกเวลาท้องถิ่น ทำให้การตีความต้องดูอุปกรณ์กับซอฟต์แวร์ร่วมด้วย
จึงไม่ควรเห็นค่าต่างกันเจ็ดชั่วโมงแล้วบวกหรือลบทั้งหมดทันที ต้องตรวจว่าทั้งสองโปรแกรมกำลังแสดงเวลาจริงเดียวกันในคนละโซน หรือมีฟิลด์ต้นทางที่ถูกตั้งผิด การปรับก่อนรู้เหตุอาจทำให้ไฟล์ที่ถูกอยู่เริ่มคลาดแทน
หากเป็นภาพจากหลายกล้อง ให้แยกกลุ่มตามอุปกรณ์และช่วงตั้งเวลา เพราะบางตัวอาจเปลี่ยน timezone หรือไม่ได้ตั้งวันถูกตั้งแต่แรก การใช้กติกาเดียวทั้งคลังจากตัวอย่างกล้องหนึ่งอาจแก้ได้เพียงบางส่วน
ข้อมูลเวลาเองก็ไม่ใช่หลักฐานที่แก้ไม่ได้ กล้องอาจตั้งผิดหรือไฟล์ผ่านการเขียนมาแล้ว หากต้องยืนยันเหตุการณ์สำคัญควรมีข้อมูลอื่นประกอบ ส่วนงานจัดคลังทั่วไปควรจดว่าค่าใดเป็นต้นฉบับและค่าใดแก้จากหลักฐานเพิ่มเติม
โปรแกรมบางตัวเก็บข้อมูลที่แก้ไว้ใน catalog หรือ sidecar แทนการเขียนลงไฟล์ภาพโดยตรง หากย้ายเฉพาะ JPG หรือ RAW ก็อาจไม่ได้พาข้อมูลที่เคยเห็นในแอปเดิมมาด้วย ต้องรู้ว่าระบบเก่าเก็บงานไว้ส่วนใด
ชื่อไฟล์ที่มีวันช่วยเป็นข้อมูลประกอบได้ แต่ไม่ควรถูกยกเป็นความจริงทุกกรณี เพราะอาจถูกตั้งใหม่ตอน export หรือส่งต่อ หากจะใช้ชื่อช่วยกู้วัน ต้องมีเหตุผลว่าชุดชื่อนั้นสร้างจากอะไร ไม่เพียงเห็นตัวเลขคล้ายวันที่แล้วแปลงทั้งโฟลเดอร์
การเปลี่ยนชื่อยังควรรักษาคู่ไฟล์ เช่น RAW กับภาพหรือ sidecar ที่สัมพันธ์กัน หากแก้เฉพาะบางนามสกุลแล้วลิงก์ของโปรแกรมขาด งานเรียงวันที่อาจกลายเป็นงานตามหาความสัมพันธ์อีกชั้น
เก็บ manifest หรือรายการ mapping ก่อนหลังไว้เมื่อทำงานเป็นชุด จะช่วยย้อนตามว่าไฟล์ใดถูกเปลี่ยนอย่างไร โดยไม่ต้องใช้ความจำหลังชื่อเดิมหายไปจากโฟลเดอร์ที่กำลังดูแล
เมื่อรู้ว่าต้องแก้ฟิลด์ใด ให้เริ่มจากสำเนาของกลุ่มตัวอย่างที่เป็นตัวแทน อ่านค่าก่อน ทำการเปลี่ยนตามรูปแบบที่รองรับ แล้วอ่านซ้ำพร้อมเปิดในโปรแกรมปลายทาง อย่าตรวจเพียงข้อความว่างานเขียนสำเร็จเพราะแอปอาจยังเลือกอีกฟิลด์มาเรียง
รักษาต้นฉบับที่ไม่ถูกแก้และผลอ่านเดิมไว้ในที่แยก การมี backup ไม่ควรหมายถึงสำเนาที่ถูก sync ให้เปลี่ยนตามทันทีทุกไฟล์ เพราะเมื่อต้องย้อนกลับเราต้องการค่าก่อนงานเขียนด้วย
ถ้าบางไฟล์ไม่มีข้อมูลพอจะยืนยันวัน ควรแยกสถานะไว้แทนการเดาให้ทุกภาพมีวันที่สวยตรงกัน การเก็บความไม่แน่นอนชัดๆ ช่วยให้ภายหลังเพิ่มข้อมูลได้โดยไม่ต้องล้างค่าที่เคยสมมติขึ้นมาเอง
หลังนำกลับเข้าคลัง ให้ตรวจทั้งลำดับภาพและความสัมพันธ์กับไฟล์ประกอบ พร้อมจดนโยบายว่าโปรแกรมควรเลือกวันที่ใดเมื่อมีหลายแหล่ง จะได้ไม่กลับมาแก้ซ้ำจากอาการเดียวกันหลังย้ายระบบครั้งถัดไป
วันที่รูปที่ดูเปลี่ยนหลังย้ายควรถูกตรวจว่าเป็นค่าระบบไฟล์ metadata หรือค่าที่แอปเลือกมาใช้ อ่านชื่อ tag กับกลุ่มจริง เทียบ timezone และไฟล์ประกอบ แล้วค่อยลองแก้เฉพาะสิ่งที่ยืนยันได้ในสำเนา เมื่อรักษาต้นฉบับกับบันทึกก่อนหลังไว้ เราจะจัดลำดับคลังได้โดยไม่ต้องทำให้ทุก timestamp กลายเป็นวันเดียวกันเพียงเพื่อให้หน้ารายการดูถูกต้องครับ